อาหารและยาบำรุงวัวชน แบ่งได้เป็น 2 ชั้น คือหญ้าสดที่เป็นอาหารหลักทุกวัน กับของเสริมอย่างไข่ไก่ น้ำผึ้ง กล้วย น้ำมะพร้าว และแร่ธาตุที่คนเลี้ยงให้เป็นรอบ งานวิจัยบ้านในหมง นครศรีธรรมราช สรุปหลักไว้ว่าของเสริมต้องมีแร่ธาตุและวิตามินที่ช่วยกล้ามเนื้อ กระดูก และผิวหนัง แต่ต้องไม่สร้างไขมันใต้ผิวหนังจนวัวหอบ ทีมงาน วัวชนกูรู รวบรวมสูตรที่มีแหล่งอ้างอิงชัดไว้ในบทความนี้
ภาพรวมการเลี้ยงทั้งวันอยู่ในบทความแม่ วิธีเลี้ยงวัวชน ส่วนบทความนี้ลงเฉพาะเรื่องกิน ว่าอะไรให้เท่าไร บ่อยแค่ไหน และแต่ละแหล่งให้ตัวเลขต่างกันอย่างไร
อาหารและยาบำรุงวัวชนหลัก ๆ คือหญ้าสดอย่างหญ้าหวายข้อและหญ้าหราด เสริมด้วยไข่ไก่บ้าน 7 ฟองผสมน้ำผึ้งรวง 2 ช้อนโต๊ะทุก 3 วัน น้ำมะพร้าวอ่อนสัปดาห์ละครั้ง กล้วยสัปดาห์ละ 3-4 หวี แคลเซียมวันละ 2-3 ช้อนโต๊ะ และสมุนไพรถ่ายพยาธิทุก 2 เดือน ตามบล็อกวัวชนและงานวิจัยบ้านในหมง
หญ้าสดคืออาหารหลักของวัวชน
งานวิจัยบ้านในหมงระบุว่าหญ้าที่คนเลี้ยงวัวชนนิยมคือหญ้าหวายข้อและหญ้าหราด โดยดูจากชนิด คุณภาพ ความสด และความเคยชินของวัว คนเลี้ยงจะให้วัวกินหญ้าไปพร้อมกับตากแดดหลังอาบน้ำ บล็อก “วัวชน” อีกบทระบุว่านิยมใช้หญ้าในท้องถิ่น และเกษตรกรพัทลุงในรายงานของ MGR Online ก็ยืนยันว่าหญ้าสดเป็นแหล่งพลังงานหลัก
มื้อหญ้าในหนึ่งวันมีหลายรอบ ตามตารางของบล็อก “วัวชน” วัวได้กินหญ้าช่วงสายหลังเดิน ช่วงบ่ายในร่ม ช่วงเย็น 17.30-19.00 น. ให้กินจนอิ่ม และตอนกลางคืนมีฟางแห้งวางไว้ในคอก ส่วนงานวิจัยบ้านในหมงเล่าว่าวัวตื่นตี 5 เพื่อกินหญ้าก่อนออกเดิน
เรื่องน้ำ บล็อก “วัวชน” ระบุว่าช่วง 13.00-15.30 น. ให้ดื่มน้ำ 10-12 ลิตรถ้าวัวต้องการ ส่วนแร่ธาตุ เว็บ OpenBase ระบุว่าให้เกลือราวหนึ่งกำมือทุก 15 วัน และบล็อกอีกบทกล่าวถึงก้อนเกลือแร่ไว้ให้วัวเลีย
สูตรอาหารและยาบำรุงวัวชนจากแหล่งต่าง ๆ
ตารางนี้รวมของเสริมที่มีตัวเลขชัดเจนจากแต่ละแหล่ง ใช้เทียบภาพรวมว่าคนเลี้ยงให้อะไร เท่าไร และบ่อยแค่ไหน
| รายการ | ปริมาณ | ความถี่ | แหล่งข้อมูล |
|---|---|---|---|
| ไข่ไก่บ้าน + น้ำผึ้งรวง | 7 ฟอง + 2 ช้อนโต๊ะ | ทุก 3 วัน | บล็อกวัวชน |
| ไข่ไก่ | 10-15 ฟอง | ต่อครั้ง | ม.วลัยลักษณ์, OpenBase |
| น้ำตาลอ้อยผสมน้ำ | 2 ช้อนโต๊ะ | หลังเดินเช้า | บล็อกวัวชน |
| น้ำมะพร้าวอ่อน | อย่างน้อย 7 ลูก | สัปดาห์ละครั้ง | บล็อกวัวชน |
| กล้วย | 3-4 หวี | ต่อสัปดาห์ | บล็อกวัวชน |
| แคลเซียมผง | 2-3 ช้อนโต๊ะ | ทุกวันหลังตากแดด | บล็อกวัวชน |
| เกลือ | 1 กำมือ | ทุก 15 วัน | OpenBase |
| สมุนไพรถ่ายพยาธิ | ผสมหลายชนิด | ทุก 2 เดือน | บล็อกวัวชน |
จากตารางจะเห็นว่าไข่ไก่เป็นของเสริมที่หลายแหล่งพูดตรงกัน แต่ปริมาณต่างกันมาก ส่วนกล้วย น้ำมะพร้าว และแคลเซียมเป็นของที่ให้ประจำเป็นรอบสัปดาห์หรือรายวัน ขณะที่สมุนไพรถ่ายพยาธิให้ห่างที่สุดคือทุก 2 เดือน
ไข่ไก่กับน้ำผึ้ง สูตรบำรุงวัวชนที่ใช้กันมากที่สุด
สูตรที่ระบุสัดส่วนชัดที่สุดมาจากบล็อก “วัวชน” คือไข่ไก่บ้าน 7 ฟองผสมน้ำผึ้งรวง 2 ช้อนโต๊ะ ให้ทุก 3 วัน ถ้าคิดเป็นเดือน 30 วันจะได้ราว 10 รอบ ใช้ไข่ 70 ฟองและน้ำผึ้งรวง 20 ช้อนโต๊ะ
อีกฝั่งหนึ่ง หอสมุด ม.วลัยลักษณ์ ในหน้าข้อมูลท้องถิ่นนครศรีธรรมราชระบุว่าคนเลี้ยงบางกลุ่มให้ไข่ไก่ครั้งละ 10-15 ฟองทุกวัน ซึ่ง OpenBase ก็ระบุตัวเลข 10-15 ฟองต่อครั้งเช่นกัน ถ้าให้ทุกวันตลอด 30 วันจะใช้ไข่ 300-450 ฟอง มากกว่าสูตรแรกราว 4-6 เท่า
ความต่างนี้สะท้อนว่าแต่ละค่ายมีสูตรของตัวเอง สิ่งที่ควรยึดคือหลักจากงานวิจัยบ้านในหมงที่ว่าของเสริมต้องไม่ทำให้เกิดไขมันใต้ผิวหนัง เพราะไขมันส่วนนี้ทำให้วัวหอบ
น้ำตาล กล้วย มะพร้าว และแคลเซียม ของเสริมรายวัน
ตารางรายชั่วโมงของบล็อก “วัวชน” ให้น้ำตาลอ้อย 2 ช้อนโต๊ะผสมน้ำ 1 กระบอก แล้วตามด้วยน้ำเปล่าอีก 6 กระบอก ในช่วง 08.30-09.30 น. หลังวัวกลับจากเดินเช้า ส่วนงานวิจัยบ้านในหมงยกตัวอย่างการให้น้ำตาลกลูโคสในช่วงที่วัวติดคู่
กล้วยและมะพร้าวเป็นของที่ทั้งสองแหล่งพูดถึง งานวิจัยบ้านในหมงระบุว่าให้กล้วยน้ำว้าเพื่อให้วัวดูสดใส และให้น้ำมะพร้าวเพื่อล้างสารพิษ ส่วนบล็อก “วัวชน” ระบุตัวเลขว่ากล้วยสัปดาห์ละ 3-4 หวี น้ำมะพร้าวอ่อนสัปดาห์ละครั้ง อย่างน้อย 7 ลูกต่อรอบ และในช่วงผสมพันธุ์ให้กล้วยวันละ 2-3 ลูก
ส่วนแคลเซียม บล็อกเดียวกันแนะให้แคลเซียมผงวันละ 2-3 ช้อนโต๊ะหลังตากแดด และงานวิจัยบ้านในหมงเพิ่มถั่วเขียวต้มเป็นอีกตัวอย่างของอาหารเสริมโปรตีนในช่วงติดคู่
สมุนไพรถ่ายพยาธิและยาฉีดบำรุงวัวชน
บล็อก “วัวชน” ระบุว่าคนเลี้ยงผสมสมุนไพรไทยหลายชนิดกับเกลือเป็นยาถ่ายพยาธิ ให้ทุก 2 เดือน ในรอบหนึ่งปีจะเท่ากับ 6 ครั้ง งานวิจัยบ้านในหมงก็ระบุว่าคนเลี้ยงวัวพื้นเมืองภาคใต้ใช้ยาพื้นบ้านหรือสมุนไพรทั้งบำรุงและรักษาโรค โดยอ้างข้อมูลของสมหมาย คล้ายบ้านใหม่ (2558)
ยาบำรุงแบบสำเร็จรูปก็มีใช้ งานวิจัยบ้านในหมงลงภาพซองยาบำรุงวัวชนที่ขายตามท้องตลาด และระบุว่าบางค่ายฉีดยาบำรุงให้ในช่วงติดคู่ ยาฉีดทุกชนิดควรให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนดชนิดและขนาด เพราะวัวแต่ละตัวมีน้ำหนักและสภาพร่างกายต่างกัน
ปรับอาหารเมื่อวัวติดคู่และเข้าโรงเรือนสนาม
เมื่อทำสัญญาคู่ชนแล้ว งานวิจัยบ้านในหมงระบุว่าวัวจะย้ายเข้าโรงเรือนของสนามราว 15-20 วันก่อนชน และพี่เลี้ยงต้องเฝ้าตลอด 24 ชั่วโมง เหตุผลหลักคือกันการวางยาหรือการแอบให้สิ่งแปลกปลอม ทุกอย่างที่วัวกินช่วงนี้จึงต้องมาจากทีมของตัวเอง ทีมดูแลทั่วไปมี 4-5 คน
ของที่เพิ่มขึ้นในช่วงนี้มีทั้งของกินและของทา งานวิจัยชิ้นเดียวกันระบุว่าหลังอาบน้ำตอนเช้านิยมทาน้ำผึ้งรวงที่เขาเพราะเชื่อว่าทำให้เขาแข็งเหนียวไม่เปราะ ส่วนจะดูว่าเขาแบบไหนได้เปรียบอ่านต่อได้ที่ เขาวัวชน แบบไหนได้เปรียบ ส่วนตารางฝึกและเรื่องอาหารในมุมการเตรียมตัวเดิมของเว็บ ดูได้ที่ เลี้ยงและซ้อมวัวชน อาหาร ตารางฝึก และการเตรียมก่อนลงสนาม
คำถามที่พบบ่อย
วัวชนกินไข่ไก่วันละกี่ฟอง?
บล็อก “วัวชน” ให้ไข่ไก่บ้าน 7 ฟองทุก 3 วัน ส่วนหอสมุด ม.วลัยลักษณ์ ระบุว่าบางกลุ่มให้ครั้งละ 10-15 ฟองทุกวัน
ทำไมต้องผสมน้ำผึ้งกับไข่ให้วัวชน?
สูตรของบล็อก “วัวชน” ใช้น้ำผึ้งรวง 2 ช้อนโต๊ะต่อไข่ 7 ฟอง และจัดเป็นยาบำรุงกำลังที่ให้เป็นรอบทุก 3 วัน
หญ้าอะไรเหมาะกับวัวชน?
งานวิจัยบ้านในหมงระบุว่าคนเลี้ยงนิยมหญ้าหวายข้อและหญ้าหราด และเน้นหญ้าสดที่วัวกินจนเคยชิน
ให้น้ำมะพร้าววัวชนบ่อยแค่ไหน?
บล็อก “วัวชน” ระบุสัปดาห์ละครั้ง อย่างน้อย 7 ลูก และงานวิจัยบ้านในหมงระบุว่าคนเลี้ยงให้เพื่อล้างสารพิษ
ถ่ายพยาธิวัวชนกี่เดือนครั้ง?
บล็อก “วัวชน” ระบุว่าใช้สมุนไพรถ่ายพยาธิทุก 2 เดือน หรือปีละ 6 ครั้ง
สรุปอาหารและยาบำรุงวัวชนที่ควรรู้
อาหารและยาบำรุงวัวชนเริ่มจากหญ้าสดเป็นฐาน แล้วเสริมด้วยไข่ไก่ น้ำผึ้ง กล้วย น้ำมะพร้าว แคลเซียม และเกลือตามรอบที่แต่ละแหล่งระบุ ตัวเลขที่ชัดที่สุดคือสูตรไข่ 7 ฟองกับน้ำผึ้ง 2 ช้อนโต๊ะทุก 3 วัน และถ่ายพยาธิทุก 2 เดือน หลักที่ทุกสูตรใช้ร่วมกันคือบำรุงกล้ามเนื้อโดยไม่ให้วัวอ้วน
ข้อควรระวัง สูตรอาหารเสริมในบทความมาจากภูมิปัญญาคนเลี้ยง ยังไม่ใช่สูตรที่ผ่านการรับรองทางสัตวแพทย์ การให้ของเสริมมากเกินไปหรือฉีดยาบำรุงเองอาจทำให้วัวป่วยได้ ควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอก่อนเปลี่ยนสูตรหรือใช้ยาฉีด
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ วัวชนกูรู · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล วัวชนกูรู · แหล่งข้อมูลหลัก: บล็อกวัวชน, วารสาร มจร เพชรบุรีปริทรรศน์ (งานวิจัยบ้านในหมง), หอสมุด ม.วลัยลักษณ์